CO TO JEST DYSLEKSJA

DYSLEKSJA ROZWOJOWA - specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym. Występują one pomimo posiadanej wiedzy, odpowiedniej motywacji do pracy i systematycznych ćwiczeń.
DYSLEKSJA UTRZYMUJE SIĘ PRZEZ CAŁE ŻYCIE.

W tym syndromie trudności w uczeniu się można wyróżnić następujące postaci:

DYSLEKSJA -specyficzne trudności w usprawnianiu umiejętności czytania, utrzymujące się pomimo systematycznej pracy i ćwiczeń.

DYSOROTOGRAFIA - specyficzne trudności w opanowaniu poprawnej pisowni, w tym także błędy ortograficzne, pomimo znajomości zasad oraz systematycznej pracy

DYSGRAFIA - zaburzony poziom graficzny pisma(brzydkie pismo), który nie daje się usunąć tradycyjnymi metodami.

DYSKALKULIA- specyficzne trudności w uczeniu się matematyki.


ROZWOJOWA GŁĘBOKA DYSLEKSJA /ISD10, DSM 4/
- bardzo poważne zaburzenia w uczeniu się technik szkolnych. Rokowania dotyczące postępów są bardzo nikłe ze względu na głębokość zaburzeń percepcyjno-motorycznych.

Dysleksja rozwojowa spowodowana jest zaburzeniami rozwoju niektórych funkcji poznawczych, motorycznych i ich współdziałania, uwarunkowanymi nieprawidłową strukturą i funkcjonowaniem centralnego układu nerwowego. Są to zaburzenie głównie funkcji językowych, jak i innych funkcji percepcyjno- motoryczny, a więc spostrzegania (wzrokowego, słuchowego, dotykowo- kinestetycznego), motoryki, uwagi, pamięci (wzrokowej, słuchowej, ruchowej), lateralizacji (orientacji w schemacie własnego ciała i przestrzeni).

Badania wykazują, że dzieci te stanowią około 15% uczniów, w tym 4% to przypadki poważnego nasilenia dysleksji rozwojowej.
Dzieci ryzyka dysleksji to dzieci z rodzin, gdzie występowała dysleksja, z nieprawidłowej ciąży i porodu, nieharmonijnie rozwijające się, z nasilonymi trudnościami w czytaniu i pisaniu. Im wcześniej zostaną rozpoznane i objęte opieką (ćwiczeniami logopedycznymi, korekcyjno- kompensacyjnymi) tym większe szanse aby zapobiec ich trudnościom szkolnym lub je zmniejszyć.


WARUNKIEM OKREŚLENIA DYSLEKSJI JEST:

1.Sprawność intelektualna.
2.Prawidłowy proces uczenia się i nauczania.
3.Właściwe metody uczenia się i nauczania.
4.Dobrze funkcjonujące zmysły: wzrok, słuch, sprawność motoryczna.
5.Wykluczone choroby neurologiczne.

PROBLEMY DYSLEKTYKÓW:

- trudności w czytaniu i pisaniu
- trudności w nauce języków obcych
- matematyka (problemy z tabliczką mnożenia)
- geometria (widzenie przestrzenne)
- geografia (kierunki świata, orientacja na mapie, globusie)
- chemia (symbolika)
- historia (ujmowanie chronologii wydarzeń, daty)
- biologia (złożone nazewnictwo)
- utrudnienia w orientacji, czasie, przestrzeni
- wolniejsza reakcja na bodziec
- kłopoty z równoczesnym słuchaniem i notowaniem
- kłopoty z podzielnością uwagi
- utrudnienia w wypełnianiu formularzy
- kłopoty ze zrozumieniem instrukcji
- kłopoty ze zdobyciem prawa jazdy
- kłopoty z koordynacją (np. na wych. fizycznym, jazdą na rowerze


SYMPTOMY RYZYKA DYSLEKSJI DLA POSZCZEGÓLNYCH GRUP ROZWOJOWYCH

I. OKRES NIEMOWLĘCY /do 1 roku życia/

1.Funkcjonowanie ruchowe tzw. motoryka duża- zaburzenia koordynacji dużych grup myślowych.
2.Rozwój ruchowy opóźniony lub nietypowy.
3.Trudności z utrzymywanie równowagi w pozycji siedzącej, potem stojącej.
4.Słaba koordynacja ruchów w zabawach.
5.Minimlne dysfunkcje neurologiczne (długo utrzymujące się odruchy noworodkowe, słaby tonus mięśniowy).

II. OKRES PONIEMOWLĘCY /2- 3 rok życia/

1.Funkcjonowanie ruchowe:
- chodzenie(nie jest zautomatyzowane, dziecko ma problemy z bieganiem i utrzymywanie równowagi)
- sprawność rąk (jest mało sprawne manualnie, ma trudności z czynnościami samoobsługowymi: myciem rąk, zapinaniem dużych guzików)

2.Koordynacja wzrokowo- ruchowa:
- występują opóźnienia rozwoju grafu motorycznego ( dziecko ma trudności z rysowaniem linią, naśladowaniem ruchu góra- dół, ma problemy z odwzorowaniem koła i kwadratu)

3.Funkcje językowe:
- występuje poważna wada wymowy
- dziecko opóźnione jest w rozwoju mowy

III. WIEK PRZEDSZKOLNY /3-5 lat/

1.Funkcjonowanie ruchowe:
- dziecko ma obniżoną sprawność ruchową (często się przewraca, potyka, spada z krzesła, nie potrafi przejść po krawężniku, ma problemy z utrzymaniem równowagi)
- jazda na rowerku lub hulajnodze sprawia mu duże problemy
- opóźnienia w zabawach ruchowych (łapanie i rzucanie piłki, pajacyki)
- obniżona sprawność ruchowa rąk :niechęć do rysowania, do zabaw manipulacyjnych (nawlekanie koralików, budowanie z klocków), trudności z wykonywaniem czynności samoobsługowych (wiązanie sznurowadeł, zapinanie małych guzików)

2.Koordynacja wzrokowo- słuchowa:
- bardzo uproszczone rysunki
- nieprawidłowy uchwyt ołówka, kredki
- problemy z rysowaniem koła i kwadratu

3. Funkcjonowanie wzrokowe:
- trudności z zapamiętywaniem wzrokowym
- kłopoty z odnajdywaniem szczegółów różniących rysunki
- problemy z układaniem puzzli
- trudności z odtwarzaniem mozaik i szlaczków ze wzoru

4.Funkcje językowe:
- utrzymująca się wada wymowy (nieprawidłowa artykulacja głosek)
- trudności z wypowiadaniem słów (przekręcanie wyrazów, zwrotów, utrzymujące się neologizmy)
- trudności z zapamiętaniem rymów, sekwencji (pory roku, miesiące, dni tygodnia)
- mały zasób słownictwa

5.Lateralizacja (ustala się w wieku 6 lat):
- słaba orientacja w schemacie własnego ciała


IV. KLASA 0 (6-7 LAT)

1.Funkcjonowanie ruchowe:
- dziecko słabo biega, skacze, ma trudności z wykonywaniem ćwiczeń równoważnych, takich jak chodzenie po linii, stanie na jednej nodze
- ma trudności z uczeniem się jazdy na nartach, łyżwach, rowerze, hulajnodze
- obserwuje się małą sprawność manualną: trudności z wykonywaniem precyzyjnych ruchów w zakresie samoobsługi (wiązanie sznurowadeł na kokardkę, używanie widelca, nożyczek), trudności z opanowaniem prawidłowych nawyków ruchowych podczas rysowania i pisania)

2.Koordynacja wzrokowo - ruchowa:
- trudności z rzucaniem i łapaniem piłki
- dziecko źle trzyma ołówek w palcach(nieprawidłowy uchwyt)
- ma trudności z rysowaniem szlaczków, odtwarzaniem kształtu złożonych figur geometrycznych(np. rysowaniem rombu)

3.Funkcjonowanie wzrokowe:
- trudności z wyróżnianiem elementów z całości, a także z ich syntetyzowaniem w całość, np. podczas budowania według wzoru konstrukcji z klocków lego, układania mozaiki
- trudności z wyodrębnianiem szczegółów różniących dwa obrazki
- trudności z odróżnianiem kształtów podobnych( np. figur geometrycznych, liter m.-n, l-t-ł ), lub identycznych, lecz inaczej położonych w przestrzeni( np. liter p.-g-b-d )

4.Funkcje językowe:
- wadliwa wymowa, przekręcanie trudnych wyrazów( przestawianie głosek, sylab, asymilacja głosek, np. sosa lub szosza)
- błędy w budowaniu wypowiedzi, błędy gramatyczne
- trudności z poprawnym używaniem wyrażeń przyimkowych wyrażających stosunki przestrzenne: nad- pod, za- przed
- trudności z różnicowaniem podobnych głosek( np. z-s, b-p., k-g) w słowach typu: kosa- koza
- mylenie nazw zbliżonych fonetycznie
- trudności z dokonywaniem operacji( analizy, syntezy, opuszczania, dodawania, zastępowania, przestawiania) na cząstkach fonologicznych( sylabach, głoskach) w takich zadaniach, jak wydzielanie sylab i głosek ze słów, ich syntetyzowaniem( zaburzenia analizy i syntezy głoskowej i sylabowej)
- trudności z zapamiętywaniem wierszy, piosenek, więcej niż jednego polecenia w tym samym czasie
- trudności z zapamiętywaniem nazw
- trudności z zapamiętywaniem materiału uszeregowanego w serie i sekwencje, takiego jak nazwy dni tygodnia, pór roku, kolejnych posiłków, sekwencji czasowej: wczoraj - dziś - jutro

5.Lateralizacja:

- opóźnienie rozwoju lateralizacji( obserwujemy brak ustalenia ręki dominującej, dziecko nadal jest oburęczne
- opóźnienie rozwoju orientacji w schemacie ciała i przestrzeni( ma trudności ze wskazaniem prawej i lewej ręki, nogi, ucha, nie umie określić kierunku na prawo i na lewo od siebie)
- zaburzenia w orientacji w czasie( trudności z określaniem np. pory roku, dnia

6.Czytanie:

- czyta bardzo wolno
- głównie głoskuje i nie zawsze dokonuje wtórnej syntezy
- przekręca wyrazy
- nie rozumie przeczytanego zdania

7.Pierwsze próby pisania:

- często pisze litery i cyfry zwierciadlane
- odwzorowuje wyrazy, zapisując je od strony prawej do lewej


WIEK SZKOLNY (KLASY I-III )

1. Percepcja wzrokowa

CZYTANIE
- trudności w analizie i syntezie (czyta głoskując lub sylabizując, czasami sposobem mieszanym)
- przestawia kolejność liter (inwersja dynamiczna)
- myli litery o podobnym kształcie (inwersja statyczna)
- opuszcza litery, sylaby, znaki diakrytyczne i przestankowe
- dodaje litery, sylaby
- odwraca litery (rotacja)
- zamienia, opuszcza, ujednolica końcówki
- czyta na pamięć (zgaduje)
- ma trudności w czytaniu geminantów (wanna - panna - sanna)
- gubi się w tekście
- myli wyrazy podobne graficznie (noc - nos)
- słabo rozumie czytany tekst
- czyta bardzo wolno, szybko się męczy
- zaburzona płynność i wyrazistość
- duża niechęć do czytania
- reakcje nerwicowe i wegetatywne przy czytaniu (pocenie się, łzy)

PISANIE
- trudności w zapamiętywaniu kształtu liter
- opuszczanie liter, sylab, znaków diakrytycznych i przestankowych
- przestawianie kolejności liter
- mylenie liter o podobnym kształcie
- liczne błędy ortograficzne
- niski poziom graficzny pisma (nieprawidłowe proporcje liter, nieprawidłowe odległości między literami, nieprawidłowe łączenia, nie mieści się w liniaturze, pismo lustrzane)
- wypowiedzi skrótowe, ale logiczne
- nieprawidłowy kierunek pisania

PRACE PLASTYCZNE
- niechęć do rysunków
- rysunki ubogie w szczegóły
- trudności z planowaniem
- wolne tempo kolorowania i niedokładność
- trudności w korzystaniu z szablonów
- kłopoty z odwzorowanie prostych figur geometrycznych
- mała estetyka prac

WYPOWIADANIE SIĘ
- trudności rozpoznawania przedmiotów na obrazkach
- ubogi opis obrazków (brak szczegółów)
- trudności wyszukiwania na obrazkach różnic, braków, szczegółów

TRUDNOŚCI DOTYCZĄCE INNYCH PRZEDMIOTÓW
Matematyka:
- błędne przepisywanie działań
- brak wyobraźni przestrzennej
- opuszczanie znaków arytmetycznych
- trudności ze zrozumieniem zadań tekstowych

TRUDNOŚCI POZADYDAKTYCZNE
- niechęć do układanek
- ograniczenie pola bocznego
- niski poziom koncentracji uwagi na znakach, symbolach
- słaba spostrzegawczość
- trudności z ustalaniem czasu, przestrzeni

2. Percepcja słuchowa

CZYTANIE
- dziecko czyta głoskując lub sylabizując
- nie uwzględnia znaków przestankowych
- myli głoski i sylaby o podobnym brzmieniu
- zniekształca słowa
- zniekształca zakończenia wyrazów, zmiękczenia i dwuznaki
- występuje nieprawidłowa artykulacja wyrazów
- agramatyczne wypowiadanie dźwięków
- sprawniej czyta po cichu niż głośno
- słabo rozumie treść
- ma trudności z zapamiętaniem czytanych tekstów

PISANIE
- liczne błędy ortograficzne przy pisaniu ze słuchu wynikające z kłopotów w dokonywaniu analizy dźwięków dyktowanych wyrazów
- brak stosowania zasad ortograficznych, pomimo ich znajomości
- trudności w wyodrębnianiu wyrazów w zdaniu
- mylenie wyrazów, w których występuje i i j
- mylenie się w dwuznakach, zmiękczeniach i grupach spółgłosek
- trudności w różnicowaniu głosek nosowych: ą, ę
- mylenie głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych
- zniekształcanie zakończeń wyrazów i geminantów
- trudności w przenoszeniu wyrazów z linijki do linijki
- trudności w pisaniu tekstów samodzielnych (liczne błędy gramatyczne i skróty)

PRACE PLASTYCZNE
- trudności z odczytaniem i zrozumieniem instrukcji

WYPOWIADANIE SIĘ
- ubogie słownictwo
- częste agramatyzmy
- zniekształcanie wyrazów mało znanych

TRUDNOŚCI W UCZENIU SIĘ NA PAMIĘĆ
- wiersze
- piosenki
- daty
- tabliczka mnożenia
- chronologia (pory roku, dni tygodnia, miesiące...)

3. Orientacja przestrzenna i lateralizacja

CZYTANIE
- czytanie wspak
- złe różnicowanie liter względem osi pionowej i poziomej
- opuszczanie i przestawianie liter oraz sylab w wyrazach, całych wyrazów, a nawet linijek w druku
- mylenie wyrazów dotyczących określania stosunków przestrzennych(pod, nad)
- mylenie liter: l, ł, t
- niechęć do czytania

PISANIE
- elementy pisma lustrzanego
- zmiana kolejności liter, cyfr
- mylenie znaków inaczej położonych względem osi pionowej i poziomej
- problemy z zapisywaniem wyrazów i liczb w słupkach i tabelkach
- zaburzona technika pisania (nadmierny nacisk, zaburzenia grafiki)

PRACE PLASTYCZNE
- niechęć do rysowania
- mała estetyka prac
- rysunki uproszczone, schematyczne
- zmiany kierunków w rysowaniu
- trudności z zachowaniem symetrii
- trudności w odwzorowywaniu kształtów geometrycznych

WYPOWIADANIE SIĘ
- kłopoty z wypowiadaniem się na temat sytuacji przedstawionych na obrazku
- kłopoty z określaniem stosunków przestrzennych (czas, miejsce, przestrzeń)

INNE PRZEDMIOTY
Geografia:
- orientacja na mapie, globusie, kierunki świata
Wychowanie fizyczne:
- orientacja w kierunkach

TRUNOŚCI POZADYDAKTYCZNE
- tendencja do gubienia się
- kłopoty z jazdą na rowerze, łyżwach
- trudności samoobsługowe
- mylenie stron ciała

4. Analizator kinestetyczno- ruchowy

CZYTANIE
- zaburzenia w motoryce narządów artykulacyjnych
- wolne czytanie ciche i głośne

PISANIE
- obniżony poziom graficzny pisma (litery niekształtne, kanciaste)
- połączenia między literami różnej długości
- różne nachylenie liter (pismo mało czytelne)
- wolne tempo pisania
- mała estetyka

RYSUNEK
- prymitywny, niedokończony
- linie grube, mocne lub niepewne
- rysunek zamazany

INNE PRZEDMIOTY
Wychowanie fizyczne:
- nieudolność w grach zręcznościowych
- wolne tempo wykonywania czynności manualnych

TRUDNOŚCI POZADYDAKTYCZNE
- potykanie się, przewracanie
- kłopoty z jazdą na rowerze
- trudności samoobsługowe

VI. KOLEJNE ETAPY EDUKACJI
1.Wolne tempo czytania, niechęć do czytania.
2.Nieprawidłowa pisownia, duża liczba błędów ortograficznych.
3.Trudności z zapamiętywaniem : wierszy, terminów, nazw np. miesięcy, dat, danych, numerów; przekręcanie nazwisk i nazw, liczb wielocyfrowych.
4.Trudności w przedmiotach szkolnych, wymagających dobrej percepcji wzrokowej, przestrzennej i pamieci wzrokowej:
- geografii: zła orientacja na mapie
- geometrii: rysunek schematyczny, uproszczony, brak wyobraźni przestrzennej
- chemii: łańcuchy reakcji chemicznych

5.Trudności w przedmiotach szkolnych, wymagających dobrej percepcji i pamięci słuchowej dźwięków mowy:
- języki obce
- biologia: opanowanie terminologii
- historia: zapamiętywanie nazwisk, nazw